پاسخگویی تمام وقت پاسخگویی تمام‌وقت درخواست خدمات از طریق شماره‌های ۰۲۱-۹۵۱۱۹۶۱۶ و یا (وایبر، تلگرام) +۳۷۴-۹۵۵-۴۲۸۱۸

مسجد کبود ایروان - مسجد در ارمنستان

مسجد، محل سجده. مکانی امنو آرام برای خلوت کردن با پروردگار و البته ملاقات با بنده‌هایش. در طول تاریخ از اولین مسجد در مدینه‌ی منوره تا مساجد جدید و مدرن، معماری مساجد از جایی تا جای دیگر و از زمانی به زمان دیگر دست‌خوش تغییراتی شده‌ است. یکی از مساجد بسیار زیبا مسجد کبود شهر ایروان با تاریخی عجیب واقع در کشور ارمنستان می‌باشد که بازدید از آن به هر گردشگری در آن کشور پیشنهاد می‌شود. 

مسجد کبود که با نام‌های مسجد پارسی، مسجد آبی آسمانی و مسجد گک جامی نیز شناخته می‌شود، در قرن ۱۸ میلادی بنا گردید. گزارش شده این مسجد با معماری نسبتا ساده و فاقد هرگونه المان مجلل ، توسط فرمانروای محلی، ” حسین علی خان” در دوره‌ی سلطنت نادرشاه افشار ساخته شده است. ساخت بنا در سال ۱۷۶۰ آغاز گردیده، و بین سال‌های ۱۷۶۴ تا ۱۷۶۸ به اتمام رسیده است.

در دوران حکم‌فرمایی حکومت صفوی، مذهب شیعه به عنوان مذهب رسمی امپراطوری سرزمین پارس اعلام می‌شود. این مسجد به عنوان مسجدی ایرانی، از شاخه‌ی ۱۲ امامی پیروی می‌کند.

مسجد کبود که به دلیل رنگ غالب آبی در ورودی و کاشی‌هایش این لقب را گرفته‌ است، بیش از ۲۱.۳۰۰ متر مربع از زمین‌های درجه یک را پوشش داده است. این مسجد دارای محوطه‌ی محصور داخلی، سالن‌های ملاقات (صحن اصلی مسقف) و مدرسه‌ی علمیه است.

تاریخچه‌ی مسجد کبود

ارمنستان در طول تاریخ تحت سلطه‌ی امپراتوری‌های مسلمان زیادی بوده است. پارس‌ها یکی از این فرمانروایان هستند و در حال حاضر مسجد کبود تنها مسجد باقی مانده‌ی ایروان محسوب است.

خواست‌گاه دقیق مسجد قابل ردیابی نیست ولی ساخت‌ وساز آن از سال ۱۷۶۴ آغاز شده و در همان دهه به اتمام رسیده است. اعتقاد بر این است که این بنا به دستور حسین‌ علی خان، حاکم محلی وقت ساخته شده. از این مسجد به عنوان مسجد جمعه‌ی اصلی استفاده می‌شده است. سردر و گنبد به زیبای و دقت با کاشی‌های آبی رنگ تزیین شده‌اند. بارگاه اصلی دارای فواره‌ای با یاخته‌های دور تا دور می‌باشد. این بنا همچنین توسط نارون‌های سرخ محصور شده بوده.

سال بنای مسجد نشان از دوره حکومت پارسیان بر ایروان و ارمنستان شرقی دارد. در آن زمان ایروان مرکز استانی با حدود ۲۰.۰۰۰ نفر جمعیت بوده است. در نتیجه‌ی جنگ‌های روسی-ایرانی در سال‌های ۱۸۲۷-۱۸۲۸، به نظر می‌رسد هم ایروان و هم ارمنستان شرقی تحت کنترل مستقیم  امپراتوری روس‌ درآمده‌اند. پس از آن‌که عهدنامه‌ی ترکمنچای به امضا رسید، رود ارس به عنوان مرز بین منطقه‌ی تحت حکومت روس‌ها و ایران شناخته شد. جالب این است که این رود حتی امروز هم مرز بین ایران و ارمنستان جنوبی را مشخص می‌کند. پس از استقرار قوانین روسی بر این سرزمین، مسجد کبود تبدیل به بزرگ‌ترین مسجد از بین ۸ مسجد فعال شد.

مسجد کبود در طول دوره‌ی شوروی سابق

منابع بسیاری که به نظر قابل اطمینان نیز می‌آیند، مدعی هستند که پیش از رسیدن روس‌ها، ۱۰ مسجد فعال در ایروان وجود داشته است. این مساجد یا تخریب شده‌ یا به حال خود رها گردیده‌اند. از این ۱۰ مسجد فقط یکی باقی مانده که همان مسجد با شکوه کبود است که در زمان حکومت شوروی سابق به عنوان موزه از آن بهره برداری می‌شده است.

هرچند این مسجد در دوره‌ی شوروی آسیب‌های و سختی‌های زیادی را متحمل شده. دقیقا به مانند تمامی کلیسا‌های ارمنی و در کل تمامی بنا‌ها و مراکز دینی ارمنستان، از مسجد کبود نیز تحت سیاست‌های سکولار وضع شده توسط حکومت کمونیستی، به طرز رقت‌باری نگهداری می‌شده است.

پیش از این در سال ۱۹۳۱ تمامی خدمات دینی در آن متوقف شده بود و تنها کاربرد این بنا به عنوان موزه‌ی شهر ایروان بوده‌ است.

مسجد کبود پس از دوران شوروی

پس از سقوط حکومت شوروی، مسجد کبود تحت ترمیم‌های جدی و پایه‌ای با آجر‌ها و کاشی‌های براق قرار می‌گیرد. این بازسازی‌ها که توسط ایران سرمایه گذاری شده بودند مورد استقبال منتقدین واقع نشدند چرا که آنان معتقد بودند روح اصیل این مسجد حفظ نشده است.

پس از آن خدمات دینی اسلامی در آن از سر گرفته‌ شد و درحال حاضر تنها مسجد فعال شهر ایروان می‌باشد. با این وجود مسئولین ایروان علاقه‌ای به ادامه‌ی این بازسازی‌ها به عنوان مسجد نیستند و مایلند این محل به عنوان مرکزی فرهنگی ادامه‌ی فعالیت دهد. مسلمانان ایروان معتقدند رای ساخت مرکز فرهنگی می‌تواند در مکان دیگری صورت گیرد.

بازسازی‌ها در سال ۱۹۹۹ پایان یافتند. در طول روز‌های کاری هفته‌، نمایشگاهی از عکس‌های قدیمی ایروان در این محل برگزار می‌گردد. این مکان مجموعه قوانین سفت و سختی برای تردد دارد که مشخص می‌کنند کجا می‌توانید بروید و کجا نمی‌توانید.

آیا مسجد کبود به عمد پنهان شده است، یا این موضوع به دلیل مکان قرار‌گیریش است؟

مسجد کبود ایروان به نظر از دیده‌ها پنهان گردیده چرا که از همه طرف در بین آپارتمان‌ها محصور شده است و تنها عاملی که به وجودش اشاره می‌کند ورودی فروتن آن از خیابان مشتوتس می‌باشد.

ر یک نگاه به نظر می‌رسد ارمنی‌ها مسجد مسلمانان را به عمد کمرنگ ‌کرده‌اند. با این‌ حال هیچ خطایی از طرف ارمنی‌ها سر نزده‌است. از نگاه دیگر، آن‌ها نگهداری خوبی از مسجد نشان داده‌اند و آن را بدون تجزیه و دخل و تصرف مابین محله‌ی جدید جا داده‌اند.

مسجد به طور واقعا غریبی محصور شده و غیر ممکن است یک عابر خارجی متوجه آن شود. دلیل این موضوع  این است که نقشه‌ی شهری ایروان در دوره‌ی شوروی سابق بازسازی شد. مرکز شهر به طور کامل از نو طراحی شد. تعدادی از معمار‌های معروف آن دوره از جمله آلکساندر تامانیان که طرح مدرن شهر را کشیده‌ است، مدرن کردن ایروان را به عهده گرفتند. به همین دلیل است که مسجد کبود، محصور در بین آپارتمان‌های آن محله پنهان شده‌ است. هرکاری برای نگهداری از مسجد انجام شده چرا که تخریب آن احمقانه، اشتباه و مجرمانه است.

نمای داخلی مسجد کبود

به دلیل غنای کم، از هیچ لحاظی نمی‌توان مسجد کبود ایروان را با مساجد کبود استانبول، مثل”مسجد  سلطان احمد” با آن ۶ مناره‌اش مقایسه کرد.

همچنین در مورد مقایسه‌ی آن با مسجد تبریز در ایران هیمن موضوع صدق می‌کند.

از پشت، مسجد ایروان سیمایی از فرم‌های معماری پارسی دارد. البته نه خالص‌ترین این فرم‌ها.

در بخش درونی معماری مینیمال غالب است. با این وجود، این موضوعات چیزی از زیبایی و تاثیر‌گذاری مسجد نمی‌کاهند. معماری بخش داخلی هیچ کاشی یا خطاطی رایج اسلامی را شامل نمی‌شود. سادگی در هر گوشه‌ی مسجد نمایان است. محراب و منبر نیز بر همین منوال بسیار ساده هستند. محراب فرو رفتگی‌ای بر دیوار است که جهت مکه را مشخص می‌کند. منبر نیز سکویی پله‌دار است که امام جماعت، بر روی ان برای موعظه قرار می‌گیرد.

مسجد ایروان را نمی‌توان به عنوان شاهکار معماری ایرانی-شیعی-اسلامی  به حساب آورد ولی وجودش بسیار در آن مکان لازم و موثر استد. چرا که بدون کوچک‌ترین تردید ایروان با داشتن این مسجد به شهری غنی‌تر و جذاب‌تر مبدل گردیده. این مسجد مکانی تاریخی است که باید دیده شود، از آن بازدید شود و البته مورد تحسین قرار گیرد.